12-11-2012

article/

Panopticon - online docu over privacy

Abstract: 

Steeds vaker delen we persoonlijke informatie op internet en op straat. Bewust en onbewust. Regisseur Peter Vlemmix laat zien dat overheden en bedrijven in toenemende mate inbreuk maken op onze privacy. Op 25 oktober bracht hij zijn documentaire Panopticon uit. Gratis te bekijken op internet. Vlemmix vertelt wat hem bewoog om de film te produceren en wat hij ermee wil bereiken.

In de documentaire Panopticon onderzoekt Peter Vlemmix hoe het met onze privacy gesteld is. De titel verwijst naar het idee van een gevangenis waarin mensen continu in de gaten worden gehouden door een alziend oog. Volgens Vlemmix en de experts in zijn film komen we langzamerhand in een situatie terecht waarin alles wat je zegt en doet wordt opgeslagen. “Steeds vaker vielen mij nieuwe technieken op die onze privacy schenden, maar waar niemand kritische vragen bij stelt,” vertelt Vlemmix, “de directe aanleiding voor de film was een artikel over bodyscanners. Het plan is om mensen tijdens het uitgaan in een naaktscanner te zetten om te zien of ze wapens bij zich hebben. Dit vind ik een ernstige inbreuk op je privacy: agenten kijken dwars door je kleren heen zonder dat je iets misdaan hebt.”

Bekijk Panopticon - de docu over jouw privacy from PV producties on Vimeo.
 
Het wordt te veel
Volgens Vlemmix wordt het allemaal te veel. “Het probleem is dat nieuwe technieken zomaar in gebruik genomen worden, zonder dat mensen zich er tegen verzetten. Neem camera’s met gezichtsherkenning in de Rotterdamse tram. Deze camera’s zijn nog maar een test, maar ondertussen slaat de overheid kenmerken van passagiers op zonder hen daar goed over te informeren. Cameraregistratie gaat te ver, het is toch net zo makkelijk om een conducteur te laten controleren?” Een belangrijk argument van de overheid is dat technieken als cameraregistratie de veiligheid verbeteren. In de media lees je regelmatig berichten over geweld tegen OV-personeel. “We moeten zoeken naar een balans: in hoeverre willen wij onze privacy opgeven voor veiligheid?” vindt Vlemmix, “ik zal niet ontkennen dat Nederland veiliger wordt als we de straten vol hangen met camera’s. Maar dan komen we terecht in een soort dictatuur. Niets is zo veilig als een dictatuur, dat is waar.”
 
DNA-onderzoek
De minister van Volksgezondheid sprak in oktober met deskundigen over de mogelijkheid om DNA uit ziekenhuizen te gebruiken om misdadigers op te sporen. Zo krijgt justitie een extra mogelijkheid om ernstige misdrijven als moord en verkrachting op te lossen. Hoe handig dat ook klinkt, Vlemmix is er op tegen. “Stel dat je in het ziekenhuis komt om je te laten testen op een bepaalde ziekte. Jouw DNA komt in een database terecht en daarmee werk je onbewust mee aan de opsporing van je broer. Je haalt twee dingen door elkaar: gezondheidszorg en opsporing. Ik vind dat die twee zaken niks met elkaar te maken mogen hebben.”
 
Patiëntregistratie
 “Mensen hebben niet door hoe bedrijven en overheden steeds meer inbreuk maken op hun persoonlijke leven. Op het moment dat ze het tot ze doordringt, is het vaak al te laat.” Als voorbeeld noemt Vlemmix patiëntregistratie. “In mijn film vertelt de bedenker van het registratiesysteem voor psychiatrische patiënten dat het buitengewoon lastig is om zo’n techniek weer af te schaffen. Een dergelijk systeem komt weer terecht in andere systemen, je gegevens worden op meerdere plekken opgeslagen.” Daarom is het zo belangrijk om vooraf de discussie aan te gaan. Achteraf besluiten dat het niet werkt en er dan mee ophouden is te gevaarlijk, volgens de regisseur.
 
Gratis op internet
De urgentie voor discussie is de reden dat Vlemmix zijn documentaire gratis op internet gepubliceerd heeft. “Ik vind dat de film nu gezien moet worden. Ik had geluk dat de crew graag meedeed en de camera werd gesponsord, het enige wat het mij kostte was tijd en af en toe een broodje kaas. Geld verdienen met documentaires, dat komt later wel. Als je eerst subsidie of een betalende omroep moet zoeken, kan het wel twee jaar duren voor een film uitkomt. Daar had ik het geduld niet voor, het is een onderwerp waar ik me nu druk om maak.”
 
Angst van Alexander Klöpping
Internetjournalist Alexander Klöpping werkte graag mee met de film. In Panopticon spreekt hij de angst uit dat Google zoekresultaten van gebruikers zal verkopen aan verzekeraars. Als een verzekeraar ziet dat jij vaak zoekt op bepaalde ziektes, kan hij besluiten om jouw premie te verhogen. Veel mensen twijfelen eraan of dat daadwerkelijk zal gebeuren. “Klöpping spreekt een reële angst uit,” vindt Vlemmix, “Facebook en Google verdienen nu al geld met de data die wij online zetten. Het hoeft maar even financieel wat minder te gaan en ze kunnen die data ook aan zorgverzekeraars verkopen.” Zouden zorgverzekeraars dan niet inzien dat zoekresultaten niet hetzelfde zijn als diagnoses? Wie googelt er niet soms voor een vriend of vriendin. “Als je jouw zoekresultaten over een periode van vijf jaar bij elkaar neemt, denk ik dat je een aardig beeld hebt over jouw persoon,” meent Vlemmix, “op je eigen problemen zoek je toch vaker.”
 
Transparantie
Burgers moeten zelf kunnen kiezen wat wel en niet geregistreerd wordt. Het gaat om transparantie. “Ik heb zelf ook gewoon Google mail en gebruik social media. Maar ik denk goed na over wat ik online zet. Zo ook met mijn pinpas: ik kies bewust waar ik pin en waar ik contant betaal. Ik heb niet de illusie dat ik volledig buiten de systemen kan blijven, dat is niet meer mogelijk in de moderne maatschappij.”
 
Met dank aan Peter Vlemmix - http://www.petervlemmix.nl
 
Bekijk de documentaire online